Het Lijsje is een universeel analyse- en handelingsmodel dat laat zien welke condities noodzakelijk zijn om interacties tussen mensen effectief en duurzaam te laten verlopen. Dat klinkt lekker abstract! En kan dat wel, een universele bedding?

Zo rond 2005 ben ik trainingen gaan volgen die mij de relatie leerden ontdekken tussen waarneming, overtuiging, ervaring en handeling. Het is de basis van ons bewustzijn, zo elementair, soms zo subtiel, soms zo overduidelijk dat we er vaak gewoon overheen kijken. Deze trainingen hebben mijn kijk op hoe mensen reageren op waarnemingen enorm veranderd. Tegelijkertijd miste deze inzichten iets in de dagelijkse praktijk. Hoe ga je met elkaar om? Ik kwam in aanraking met sociocratie, gelijkwaardig besluiten nemen. Hoe neem je gedragen besluiten? Dat heeft wel iets te maken met wat je gelooft, maar hoe kom je van het een naar het ander?

In de jaren die volgden leerde ik over Non Violent Communication (Verbindende Communicatie). Ook reuze interessant, maar ook niet compleet. Ik begon met logische deductie de verbanden tussen al deze stromingen te onderzoeken en kwam uiteindelijk uit op wat ik noem: Het Lijsje.

Dat Lijsje is mijn leidraad voor elke interactie tussen mensen om te duiden waar er iets schort aan de noodzakelijke voorwaarden. En daarmee kan ik elke interactie verklaren (*).

In essentie bestaat het uit een trapsgewijze logica:

1. Om je doel te bereiken heb je relaties nodig.
   • Zonder relaties moet je alles alleen doen en dan is er veel minder mogelijk dan als je samenwerkt.
2. Om relaties duurzaam te laten werken, zijn gedragen besluiten nodig.
   • Als je een besluit neemt waar nog bezwaar tegen is, dan komt de relatie altijd onder druk te staan.
3. Om gedragen besluiten te kunnen delen zal je je behoeften moeten kunnen delen en luisteren naar de behoeften van de ander.
   • Zonder dat ieders behoeften helder zijn kan het te nemen besluit niet op alle argumenten gebaseerd worden.
4. Om je behoeften te kunnen delen en luisteren naar die van de ander moet je afgestemd zijn, en liefst de ander ook.
   • Afgestemd zijn wil zeggen dat jijzelf helemaal oke bent, en de ander ook. Dat maakt dat de setting veilig is.
5. Om afgestemd te zijn moet je je oordelen loslaten.
   • Oordeel verbreekt de verbinding, verbreekt de afstemming. Als je een oordeel hebt, kan je niet zuiver spreken of luisteren; je oordelen zitten dat in de weg.
6. Om je oordelen los te laten moet je weten hoe je je overtuigingen kan managen.
   • Overtuigingen opmerken, overtuigingen loslaten en andere overtuigingen ervoor in de plaats gaan geloven
7. Om je overtuigingen te kunnen managen moet je weten wie je bent.
   • Deze is lekker vaag, maar als je snapt hoe je je overtuigingen kan managen, dan weet je wie je bent. En wie niet. En ook wie de ander is en wie de ander niet is… Dit is congnitief niet uit te leggen, dit zal je moeten ervaren.

Het lijstje maakt zichtbaar welke noodzakelijke condities ontbreken in een samenwerking of besluitvorming. Dat an sich is geen oplossing. Zie het als een routekaart: als er ergens in het proces van samenwerking iets mis gaat, dan kan de kaart aanwijzen welke noodzakelijke conditie ontbrak en hoe je deze conditie weer kan herstellen. Het Lijsje werkt in elke context waar mensen samen zijn: organisaties, teams, onderwijs, relaties, conflicten, etc..

(*) Interessant gegeven is dat mensen die het post modernisme aanhangen afhaken bij deze claim. Want voor het post humanisme is ‘alles kunnen verklaren’ fundamenteel onmogelijk. “Peter, zodra je pretendeert een universele aanpak te hebben die pedagogisch ‘werkt’ zit je voor mij op een stoel die niemand past.”. Post modernisme bevindt zich echter in het normatieve paradigma, Het Lijsje in het logische paradigma. Uitspraken kunnen in het ene paradigma waar zijn en tegelijkertijd in het andere paradigma niet. Jij kiest welk paradigma het meest helpt.