Logica is de kunst om noodzakelijke voorwaarden en onvermijdelijke gevolgen zichtbaar te maken.

Logica is een manier om te zien wat een systeem structureel laat gebeuren en welke effecten daaruit voortvloeien, los van meningen of voorkeuren.

Logica, of redeneerkunst, komt oorspronkelijk uit de filosofie. Denk aan de Socrates-gesprekken: welke voorwaarden zijn nodig om een bepaald effect te laten ontstaan, en welke gevolgen volgen onvermijdelijk wanneer die voorwaarden samenkomen?

E. Goldratt heeft deze manier van deductie toegepast in het boek Het Is Geen Toeval, het vervolg op zijn bestseller Het Doel. Hij laat zien hoe complexe systemen altijd logische voorwaarden en structurele consequenties bevatten. Dit is de methodiek die ik gebruik als ik spreek over “logische deductie”: met als-dan-redeneringen voorwaardelijkheden zoeken.

Logische deductie in actie

Logische deductie helpt je antwoorden te vinden op drie fundamentele vragen:

• Welke aannames maken we zonder ze te onderzoeken?
• Wat moet aanwezig zijn om dit mogelijk te maken?
• Wat volgt hier onvermijdelijk uit?

Door deze vragen te stellen, wordt zichtbaar waar een probleem structureel ligt, in plaats van dat we blijven hangen in normatieve uitspraken zoals: “Het is te complex”, “Alles beïnvloedt alles” of “Er zijn alleen perspectieven”. Deze uitspraken werken verlammend. Ze maken verandering ongrijpbaar en houden gesprekken vast zonder dat er iets structureels verschuift.

Structuur zichtbaar maken

Als we de logica van een systeem volgen, kunnen we zeggen:

Als A blijft bestaan, dan blijven de gevolgen van A ook bestaan.

Niet normatief, maar logisch. Als onvermijdelijke consequentie van de systeemstructuur.
Effecten zijn dus structureel, niet incidenteel. Dit is geen moreel oordeel en geen aanval op mensen die met overtuiging binnen dat systeem werken. Het is een objectieve beschrijving van voorwaardelijkheid.

De waarde van logica

De kracht van logica zit hierin:

• Ze haalt de discussie weg bij schuld, voorkeuren en meningen.
• Ze richt de aandacht op wat structureel werkt.
• Ze laat zien welke “knoppen” je kunt verzetten om iets op een voorspelbare manier te veranderen.

Met logica kun je voorkomen dat je blijft optimaliseren binnen een systeem dat zijn eigen problemen telkens opnieuw voortbrengt. Het is een lastig, zorgvuldig proces dat zichtbaar maakt waar verandering onvermijdelijk moet beginnen.