{"id":1037,"date":"2026-05-15T23:13:32","date_gmt":"2026-05-15T23:13:32","guid":{"rendered":"https:\/\/aakendonk.nl\/?p=1037"},"modified":"2026-05-15T23:13:34","modified_gmt":"2026-05-15T23:13:34","slug":"logica-is-niet-normatief","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/","title":{"rendered":"Logica is niet normatief"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Over een hardnekkige verwarring in discussies over onderwijs, relaties en systemen<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"292\" height=\"329\" src=\"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1038\" srcset=\"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg 292w, https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic-266x300.jpg 266w\" sizes=\"auto, (max-width: 292px) 100vw, 292px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Ik probeer al enige tijd de discussies in en over onderwijs te verbreden door er het logische paradigma aan toe te voegen. Deze manier van kijken maakt namelijk structuren, voorwaarden en consequenties zichtbaar die in het normatieve debat veelal onderbelicht blijven, terwijl deze uitkomsten bepalen of iets dat we normatief wensen wel mogelijk is binnen bestaande structuren.<\/p>\n\n\n\n<p>Zo schreef iemand me naar aanleiding van een NIVOZ-interview goedbedoeld &#8220;jouw logica is ook normatief&#8221;. In de onderbouwing ervan werden twee domeinen door elkaar gehaald, namelijk normatieve keuzes en logische gevolg-relaties. En dat is vervelend, want zolang we deze blijven verwarren, blijven veel discussies in onderwijs, psychologie en organisatieontwikkeling hopeloos mistig.<\/p>\n\n\n\n<p>Ik zal een voorbeeld geven voor hoe het logische paradigma werkt. Neem bijvoorbeeld de uitspraak &#8220;als het regent dan is 1+1=2&#8221;. Is deze uitspraak waar? Ze voelt vreemd, inhoudelijk irrelevant, flauw. Maar in het logische paradigma is deze uitspraak correct. De structuur van de stelling is namelijk &#8220;Als A, dan B&#8221;. Omdat B waar is, dan is de stelling correct, ook al is er geen enkele relatie tussen rekenen en regenen. In het logische paradigma betekent dit slechts &#8220;de gevolgrelatie is geldig&#8221;. Logica gaan namelijk niet over wenselijkheid, over cultuur, over macht, over betekenis, over zinvolheid. Logica gaat over &#8220;welke conclusies noodzakelijk volgen uit bepaalde aannames&#8221;. Niets meer, niets minder.<\/p>\n\n\n\n<p>Normativiteit zit in vragen als: &#8220;Wat vinden we belangrijk?&#8221;, &#8220;Welke doelen streven we na?&#8221;. Op het moment dat je een doel kiest, dan ontstaat er een ander domein, namelijk dat van voorwaardelijkheid. Kijk maar: ALS je intrinsieke motivatie belangrijk vindt,<br>EN je werkt met externe dwang en verplichte collectieve doelen, DAN ontstaan er voorspelbare spanningen. Deze uitspraak is niet meer normatief, maar structureel. Vergelijk het met dat een brug instort als je geen rekening met de zwaartekracht houdt. Dat relaties onder druk komen te staan als je niet-gedragen besluiten neemt.<\/p>\n\n\n\n<p>Wat ik steeds vaker zie gebeuren is dat mensen de normativiteit van de uitgangspunten gebruiken om logische gevolgrelaties te relativeren. Dus &#8220;omdat autonomie een normatieve keuze is, zijn de gevolgen van autonomie-beperkende systemen ook maar een normatief perspectief\u201d. Maar dat is niet zo. Je kan eindeloos discussi\u00ebren over &#8216;of autonomie wenselijk is&#8217;. Maar &#8216;bepaalde structuren beperken systematisch autonomie&#8217; is geen mening, geen normatieve claim. Dat is analyse.<\/p>\n\n\n\n<p>Ik kan me voorstellen dat logische noodzakelijkheid heel ongemakkelijk kan voelen. Want als bepaalde gevolgen noodzakelijk volgen uit de manier waarop we systemen organiseren, dan betekent dat ook dat die problemen niet toevallig zijn. Dat ze zijn ingebouwd. En dat is pijnlijk, zeker in gebieden als onderwijs, psychologie, coaching, organisatieontwikkeling waar veel mensen hun professionele identiteit gebouwd hebben rondom bepaalde overtuigingen. Dan wordt het aantrekkelijk om noodzakelijkheid terug te brengen tot: \u201cook maar een perspectief,\u201d \u201ceen cultureel frame,\u201d \u201ceen normatieve keuze.\u201d<br>Want zodra alles normatief perspectief wordt verdwijnt ook de noodzaak om structurele inconsistenties onder ogen te zien.<\/p>\n\n\n\n<p>Logica bepaalt niet wat we moeten willen. Maar, zodra we iets willen, bepaalt logica wel welke consequenties daarbij horen. Dat lijkt een klein onderscheid, maar het is fundamenteel. Want zonder dat onderscheid verliezen we het vermogen om structurele fouten te herkennen, complexe systemen werkelijk te begrijpen en duurzame oplossingen te ontwerpen.<\/p>\n\n\n\n<p>We kunnen noodzakelijkheid reduceren tot een \u2018ook maar een normatief perspectief\u2019, maar in de praktijk raken dagelijks kinderen, leraren en ouders verstrikt in systemen die precies doen wat ze logischerwijs doen. Ook al willen we dat niet.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Over een hardnekkige verwarring in discussies over onderwijs, relaties en systemen Ik probeer al enige tijd de discussies in en over onderwijs te verbreden door er het logische paradigma aan toe te voegen. Deze manier van kijken maakt namelijk structuren, voorwaarden en consequenties zichtbaar die in het normatieve debat veelal [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1037","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-onderwijs"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Logica is niet normatief - Aakendonk<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Logica is niet normatief - Aakendonk\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Aakendonk\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-15T23:13:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-15T23:13:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"292\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"329\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Verwachte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3\"},\"headline\":\"Logica is niet normatief\",\"datePublished\":\"2026-05-15T23:13:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-15T23:13:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/\"},\"wordCount\":576,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/logic.jpg\",\"articleSection\":[\"Onderwijs\"],\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/\",\"name\":\"Logica is niet normatief - Aakendonk\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/logic.jpg\",\"datePublished\":\"2026-05-15T23:13:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-15T23:13:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3\"},\"description\":\"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/logic.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/logic.jpg\",\"width\":292,\"height\":329},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/2026\\\/05\\\/15\\\/logica-is-niet-normatief\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Logica is niet normatief\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/\",\"name\":\"Aakendonk\",\"description\":\"Ecologisch samenleven\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/aakendonk.nl\\\/index.php\\\/author\\\/info_xyxk8kj8\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Logica is niet normatief - Aakendonk","description":"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Logica is niet normatief - Aakendonk","og_description":"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden","og_url":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/","og_site_name":"Aakendonk","article_published_time":"2026-05-15T23:13:32+00:00","article_modified_time":"2026-05-15T23:13:34+00:00","og_image":[{"width":292,"height":329,"url":"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschreven door":"admin","Verwachte leestijd":"4 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/#\/schema\/person\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3"},"headline":"Logica is niet normatief","datePublished":"2026-05-15T23:13:32+00:00","dateModified":"2026-05-15T23:13:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/"},"wordCount":576,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg","articleSection":["Onderwijs"],"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/","url":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/","name":"Logica is niet normatief - Aakendonk","isPartOf":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg","datePublished":"2026-05-15T23:13:32+00:00","dateModified":"2026-05-15T23:13:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/#\/schema\/person\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3"},"description":"Het logische paradigma is een ander paradigma dan het normatieve. Normatief geeft richting, logisch kijkt naar de noodzakelijke voorwaarden","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#primaryimage","url":"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg","contentUrl":"https:\/\/aakendonk.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/logic.jpg","width":292,"height":329},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/2026\/05\/15\/logica-is-niet-normatief\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/aakendonk.nl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Logica is niet normatief"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/#website","url":"https:\/\/aakendonk.nl\/","name":"Aakendonk","description":"Ecologisch samenleven","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/aakendonk.nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/aakendonk.nl\/#\/schema\/person\/87fb574a51a0a20134827cdb65cb1ef3","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0df25c2abd24daf02c6ecc31286b2ffb214c3fd21fecb01dfc412e343fb99b1e?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/aakendonk.nl"],"url":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/author\/info_xyxk8kj8\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1037"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1039,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1037\/revisions\/1039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aakendonk.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}